Бақұл бол, Алтын қанатты Балтеке!

Елі­міздің театр өнері үлкен қай­ғы­ға ұшы­ра­ды. 76 жасқа толар шағын­да Қаза­қстан­ның Еңбек сіңір­ген қай­рат­кері, Түр­кі елдерінің халы­қа­ра­лық театр фести­валінің екі мәр­те лау­ре­а­ты, «Алтын қанат­ты адам» сый­лы­ғы­ның, «Құр­мет» орденінің иегері, Алма­ты облы­сы және Жам­был ауда­ны­ның Құр­мет­ті аза­ма­ты Бал­та­бай СЕЙІТМАМЫТҰЛЫ өмір­ден өтті.

Бал­та­бай Сей­іт­ма­мы­тұ­лы 1950 жылы 11 сәуір­де Алма­ты облы­сы, Жам­был ауда­ны­ның Қастек ауы­лын­да, қаси­ет­ті Суы­қтө­бе тауы­ның бау­рай­ын­да дүни­е­ге кел­ді. Әкесі Сей­іт­ма­мыт фер­ма басты­ғы, шеше­сі Орын­би­ке үй шаруа­сын­да болды.

1974 жылы М.Әуезов атын­дағы Ака­де­ми­я­лық дра­ма теат­ры­ның жанын­дағы дра­ма актер­ла­рын даяр­лай­тын екі жыл­дық сту­ди­я­ны үздік бітіріп, Қараған­ды қала­сы­на С.Сейфуллин атын­дағы облы­стық дра­ма теат­ры­на жіберіл­ді. Аз уақыт­та «Ұлан-асу­да» – Абы­лай хан, «Жара­лы гүл­дер­де» – Воен­ком, «Ғашы­қтар­да» – Асыл­хан, «Менің құр­да­ста­рым­да» – Рахмет,«Қозы Көр­пеш-Баян сұлу­да» – Қозы, «Бажа­лар мен бал­ды­здар­да» – дирек­тор секіл­ді басты-басты роль­дер­ді ойнап, көре­рмен­нің ыстық ықы­ла­сы­на бөленді.

1976 жылы Ғ.Мүсірепов атын­дағы ака­де­ми­я­лық Жастар мен бала­лар теат­ры­на арнайы шақы­ру­мен келіп, 1978 жылы М.Әуезов атын­дағы Ака­де­ми­я­лық дра­ма теат­ры­на актер болып ауы­сты. Осы театр­да М.Әуезовтың «Абай» тра­ге­ди­я­сын­да – Айдар, Вам­пи­ло­втың «Тұңғыш» спек­таклін­де – Бусы­гин, С.Жүнісовтың «Өліа­ра­сын­да» –Нестер, Р.Сейсенбаевтың «Түн­гі диа­ло­гын­да» – Адай, «Мен сіздің әкпе­ңіз…» спек­таклін­де – Спэт­лайг, тағы басқа көп­те­ген рөл­дер­ді сомдады.

Ол кино өнеріне де жиі ара­ла­сты. 1982 жылы Алма­ты­да өткен «Бастау‑1» кино­фе­сти­валін­де «Қаза­қ­фильм» кино­сту­ди­я­сы­ның «Тұмар­лы тұл­пар» филь­мін­де­гі қой­шы­ның ролі үшін «Ең үздік ер адам бей­несі үшін» лау­ре­ат атан­ды. «Оты­рар­дың күй­ре­уін­де» – Алон­хан, «Абай» филь­мін­де – База­ра­лы, «Десант» филь­мін­де әке рөлін ойна­ды. Жал­пы 100-ден аса фильм­де дуб­ляж жасап, ұзын саны 35 фильм­ге түс­кен. Сон­дай-ақ «Ескерт­кіш», «Айнам­көз», «Қар қызы» видео­фильм­дерін­де де басты рөл­дер­де болды.

Ал Әкім Тара­зидің «Індет» спек­таклін­де­гі Қызыл коман­дир рөлі үшін 1998 жылы Қазан қала­сын­да өткен Дүни­е­жүзілік түр­кі тіл­дес халы­қтар­дың театр фести­валін­де лау­ре­ат атан­ды. Жал­пы театр сахна­сын­да 60-тан астам рөл­де ойнаған. Осы­дан-ақ марқұм­ның ұлт­тық театр және кино өнеріне сіңір­ген еңбе­гін бағам­дай беру­ге болады.

Бал­та­бай Сей­іт­ма­мы­тұ­лы кіші­ге аға, үлкен­ге іні бола біл­ді. Қолы­нан кел­ген көме­гін ешкім­нен аяма­ды. Ұжым­да өз орны бар, өнер­де де өзін­дік қол­таң­ба­сын қалып­та­сты­рған әртіс әрі режис­сер де еді. 1996 жылы Т.Жүргенов атын­дағы Өнер инсти­ту­ты­ның режис­сер­лік факуль­тетін про­фес­сор Есмұқан Оба­ев­тың шебер­ха­на­сын­да қызыл диплом­мен тәмам­дап, «Дон Жуан­ның дума­ны» спек­таклін сахна­ла­ды. Одан кей­ін Ғ.Мүсірепов атын­дағы Жастар мен бала­лар теат­рын­да Ө.Боранбаевтың «Қаң­бақ шал» спек­таклін, 2002 жылы Ғ.Мүсіреповтың 100 жыл­дық мерей­той­ы­на арнап, жазу­шы­ның «Қозы Көр­пеш-Баян сұлу» тра­ге­ди­я­сын қой­ды. 2005 жылы «Махаб­бат сазы» поэ­зи­я­лық кеш қой­ы­лы­мын сахнаға шығар­ды. 2002 жылы тағы да Қазан қала­сын­да өткен Дүни­е­жүзілік түр­кі тіл­дес елдер­дің театр фести­валін­де Иран Ғай­ып­тың «Қорқыт­тың көрі» спек­таклін­де­гі басты кей­іп­кер – Қорқыт ролін ойнап, «Ең үздік ер адам рөлі» номи­на­ци­я­сы бой­ын­ша екін­ші рет фести­валь лау­ре­а­ты ата­нып, «Алтын қанат­ты адам» сый­лы­ғын иеленді.

Әр жыл­да­ры «Тұн­шы­ққан сезім», «Адасқан жұл­дыз», «Таудағы түн» спек­такль­дерін сәт­ті сахна­лап, көре­рмен ілти­па­ты­на бөлен­ді, театр мерей­ін көтер­ді. Өзі инсце­ни­ров­ка­ның авто­ры әрі қою­шы режис­сері болып, Мұқаға­ли Мақа­та­ев­тың өлең­дері­нен «Мен ұмы­тыл­май­мын» атты қой­ы­лым­ды сахналады.

Кей­ін­гі жыл­да­ры бір­не­ше тари­хи фильм­дер мен теле­хи­ка­я­ларға түсті. Әсіре­се «Тар заман» тари­хи кино­туындыс­ын­да «Алаш» пар­ти­я­сы­ның бел­сен­ділеріне қар­жы­лай қол­дау көр­сет­кен меце­нат, кей­ін өзі де репрес­сия құр­ба­ны болған бай – Әбілға­зы рөлін шебер орын­дап шықты. Ал «Ири­на Қай­ра­тов­на» сту­ди­я­сы түсір­ген «Оты­здан асып бара­мын» филь­мі көре­рмен­дер ара­сын­да зор резо­нанс туды­рып, «Ютуб» арна­сын­да бір апта­ның ішін­де 7 млн қара­лым жинады.

Амал нешік, сұм ажал дарын­ды өнер иесін ара­мы­здан жұлып алды. Бал­та­бай Сей­іт­ма­мы­тұлы­ның ұлт­тық сана­сы қай­та жаңғы­рып келе жатқан қазақ өнеріне бере­рі әлі де көп еді. Әттең, беу, дүние, тағ­дыр­дың жазуы солай болды.

«Дат» медиа-жоба­сы­ның ұжы­мы марқұм­ның отба­сы­на, туған-туы­ста­ры­на, әріп­тес аға-інілеріне көңіл айтады.

Бақұл бол, өнер биі­гіне өрле­ген Алтын қанат­ты Балтеке!

***

Теле­ви­зия сала­сын­да ұзақ жыл жемісті еңбек еткен арда­гер жур­на­лист Ләз­зат Сапа­хо­ваға өмір­лік жолдасы

Бал­та­бай СЕЙІТМАМЫТҰЛЫНЫҢ

қай­тыс болуы­на бай­ла­ны­сты кур­с­тас доста­ры қай­ғы­сы­на ортақ­та­сып, терең қай­ғы­ра көңіл айтады.