ДҮМШЕ ДІНДАРЛАР «ақпараттық терроризм» ҚАТЕРІН ТУДЫРДЫ

Қаза­қстан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Бас про­ку­ро­ры Берік Асы­лов мыр­за­ға жол­да­на­тын бұл депу­тат­тық сау­ал­да мен бір жағы­нан аза­мат­тар­дың жеке мәсе­лесі сияқты көрін­се де, қоғам­дық тұрақты­лық тұғы­рын тең­сел­тіп, ұлт­тық мәде­ни біре­гей­лік пен елі­міздің ақпа­рат­тық қауіп­сізді­гіне қауіп төн­дірер қатер­лер төңіре­гін­де­гі тақы­рып­ты қозға­мақ­пын. Сөз нәзік діни дүниені жал­бағай жамы­лып, елдің интер­нет әле­мін­де халы­қтың сана­сы­на мани­пу­ля­ция жасай­тын «псев­до­ді­ни авто­ри­тет­тер» тура­сын­да болмақ.

Тура­сын қай­мы­қ­пай айтқан­да, дүм­ше дог­ма­ны тық­па­лаған бұл қара­бай­ыр дін­дар­лар біздің ұлт­тық ұста­ным­ды ірітіп, мем­ле­кеті­міз бен қоғам­ның таға­нын тең­сел­ту­де. Соңғы апта­да біз бірер осын­дай даңға­за даб­ы­ра­ның куәсі бол­дық. Интер­нет под­ка­стар­дың бірін­де ресми діни құры­лы­мға қаты­сы жоқ әлдебір «имам-сымақ» үш әйелі барын сөз етіп, соңғы­сын өзінің шәкір­тіне «сый­ға тар­тқа­нын» жай­ба­рақат жария етті.

Бұл мәлім­де­мені ада­ми мораль­ға жат қылық қана емес, соны­мен бір­ге аза­мат­тық неке жөнін­де­гі заң­на­ма­ны көпе-көр­неу бұзу, қазір­гі Қаза­қстан­дағы дәстүр­лі дін­ді ман­сұқ ету және оның құн­ды­лы­қта­ры­на қасақа­на нұқ­сан кел­ті­ру деп түсі­ну керек. Жал­пы адам­ды сый­ға тар­ту – бұл адам сату, адам сауда­сы сана­тын­дағы қыл­мыс сана­луы тиіс! Заң­ды бел­ше­сі­нен басып, ойы­на кел­ген шариға­тын шатып оты­ра­тын мұн­дай­ларға тосқа­уыл қой­ы­луы керек!

Адам түгілі, хай­у­анға жана­шыр­лық таны­ту­ды дәріп­те­уі тиіс дін өкілі өз әйелін хай­у­ан­нан бетер етіп, ашық сый­ға беруі – қоғам­дық жазғы­руға пара-пар қыл­мыс сана­луы тиіс!

Ал мұны бүкіл елге дәріп­те­ген под­каст иесі жур­на­лист қарын­да­сым Жанар Бай­се­мі­зо­ва ең құры­ған­да жур­на­ли­стік эти­ка­ны, кәсі­би салиқа­лы­қты сақта­мауы – нағыз хайп қуу: ақы­рын­да оның өзі де әкім­шілік жаза­ға тар­тыл­ды. Осы орай­да ұлт­тық мәсе­лені попу­лизм жолын­да құр­бан ету­ге құштар жур­на­лист әріп­те­стер мен масс-меди­а­ның басқа да өкіл­дерін кәсі­би, ада­ми және аза­мат­тық ұста­ны­мға берік болуға шақы­ра­мын! Әрбір редак­ция мен жур­на­ли­стің есін­де болға­ны абзал: мың­жыл­дық ұлт­тық мұрат­тарға қастық жаса­уға, кәсі­би сана­ның іріп-шіруіне жол беріл­ме­уі тиіс. Мұн­дай сан­ды­рақтарға жол беру – заңға өрес­кел қай­шы әре­кет деп сана­луы керек!

Екін­ші бір кере­нау көрініс – Наурыз мере­кесі ислам дініне жат мей­рам деп жари­я­лаған сақа­лы бар, мұр­ты жоқ біре­удің видео-был­жы­рағы. Әле­умет­тік желілер­ді кезіп кет­кен бұл дақ­пырт табиғат­пен тел туа­тын мере­кені жоққа шыға­ру ғана емес, соны­мен бір­ге біздің халы­қтың ғасыр­лар­дан тамыр тар­та­тын салт-дәстүріне, ұлт­тық мәде­ни­еті мен біре­гей­лі­гіне күмән кел­тірудің кебі. Тақу­а­ның ел ішіне тарап бара жатқан түр­пі тілі­мен айтқан­да: Иншал­лах, қоғам­ды шулатқан қос қиқу­шы әкім­шілік жаза­ға тар­ты­лып, оларға айып салынды!

Бірақ, құр­мет­ті Бас про­ку­рор мыр­за, елде­гі діни негіз­де­гі қоғам­дық жары­қ­шақ асқы­нып кет­пе­сін десек, ушы­ғып бара жатқан жағ­дай­ды әкім­шілік жаза­мен ғана ауы­зды­қтау мүм­кін емес! Әсіре­се әле­умет­тік ресур­стар арқы­лы теріс діни наси­хат пен діни араз­ды­қты қоз­ды­ру­шы тұлға­лар­ды қыл­мыстық жау­ап­кер­шілік­ке тар­туға мүм­кін­дік беретін заң нор­ма­ла­рын депу­тат­тар кор­пу­сы­ның талқы­ла­у­ы­на ұсы­ну­ды сұраймын.

Түп­теп кел­ген­де, ұлт­тық мұрат пен халы­қтық мұраға орас­ан зор зардаб­ын тигі­зетін бұл про­бле­ма­ның тұңғиы­ғы терең және әлдеқай­да қауіп­ті бол­мақ. Ең басты­сы – бұл уағыз­шы-сымақ тобыр біздің жас өскін ұрпақты, елдің бола­шағын ула­уда. Сырт­тан сің­ген теріс діни усой­қы уағыз әсіре­се буы­ны бекі­ме­ген жастар­дың сары­уыз сана­сы­на желім­дей жабысып, олар­ды ұлт­тық салт-дәстүр дағдыс­ы­нан айы­ру­дың айла­сын жаса­уда. Олар­дың сиқы­ры­на алданған, дәстүр­лі құн­ды­лы­қтар­дан қағы­лып, елдік мүд­де­ден ажы­рау қатеріне ілік­кен жастар «жоғалған ұрпаққа» айна­луы ғажап емес.

Теріс дін­дар­лар рито­ри­ка­сын­дағы о дүни­е­ге барып, көріп кел­ген­дей айты­ла­тын «махаб­бат жұмағы» мен «нәп­сі ләз­за­ты­на кене­лу» наси­ха­ты нақты руха­ни­ят­тан жұр­дай, табиғи руха­ни­лы­қ­пен ешқа­шан сый­ы­са алмай­ды.
Олар­дың уағы­зын­да Ора­за айт пен Құр­бан айт­тан басқа мей­рам­ды, тіп­ті мем­ле­кет­тік мере­ке­лер­ді атап өту – харам! Туған күн, шіл­де­ха­на, тұсау кесу, бета­шар – харам, ешқай­сысын той­ла­у­ға бол­май­ды. Яғни, біздің түр­кілік тамы­ры­мы­здан тарай­тын құн­ды­лы­қтар олар үшін жат, харам, бөтен!

Осы рет­те мен теріс дін­дар тақу­а­ларға сұрақ қой­ғым келеді: «Ағай­ын­дар, егер біздің сан ғасыр­лық ұлт­тық құн­ды­лы­қтар мен дәстүр­лері­міз харам бол­са, Қаза­қстан мем­ле­кеті сіз­дер­ге туған ел емес шығар?! Ұлт­тық құн­ды­лы­қтар­ды ғасыр­дан-ғасы­рға сақтап қалған қаза­қтың қаси­ет­ті дала­сы сіз­дер­ге ата­ме­кен емес болар?! Енде­ше хара­мы жоқ, сіз­дер қош көретін елге неге қоныс ауда­рып кет­пес­ке?! Қаза­қ­ша­лап айтқан­да, «алды-арты­ңа бір уыс топырақ!».

Шын мәнін­де біздің бүгін­гі қоғам діни ала­яқтар­дың кесірі­нен ада­су шыла­у­ы­на шыр­ма­лып, «ақпа­рат­тық тер­ро­ризм» деп ата­уға бола­тын қия­нат­ты құбы­лы­сқа тап бол­ды. Бұны қоғам­дық жүй­енің құн­ды­лы­қта­рын нақақ қира­ту, түсінік пен түй­сік­ті теріс жолға салу, адам­дар сана­сы­на маңы­зы өзгер­ген мән-мақ­сат­ты агрес­сив­ті түр­де сіңі­ру құбы­лы­сы деп қабыл­дау қажет!
Іс жүзін­де халы­қтық, қаза­қтық ұлт­тық дәстүр­лер­ге қар­сы шығу – Қаза­қстан­ның кон­сти­ту­ци­я­лық құры­лы­сы­на қар­сы шығу деген сөз! «Қаза­қстан – зай­ыр­лы мем­ле­кет» деп, Ата заң­да атап көр­сетіл­ген қағи­датқа діни даңға­за­мен қар­сы шығу – қыл­мыс!
Егер біз бұл теріс дог­маға бүгін өте қатаң және жүй­елік той­та­рыс бер­ме­сек, ертең тізе­мізді тісте­леп, қапы­да оты­рып қалуы­мыз әбден мүм­кін. Оның күрт кереғар нәти­же­сі біз­ге адам айтқы­сыз ауыр тиері кәдік! Біз қыр арқа­сы қырқы­лған, ішкі дүни­есі тұл­дай, таным-түй­сі­гі быт-шыт болуы шынайы ықти­мал қоғам­ды құтқа­руға дәл бүгін кіріс­пе­сек, бұл кереғар жағ­дай­ды түзеу әре­кеті­нен кеш қала­мыз. Кері қай­ту қиын бола­ды: руби­кон тақау қал­ды! Себебі бүгін­де әсіре­се жастар­дың сенім-таны­мы мен қоғам­дық көзқа­ра­сы дәстүр­лі дін­нің мешіт­терін­де емес, әле­умет­тік желілер­де қалып­та­су­да. Егер бұл ресур­стар­да ресми инсти­тут­тар­дың жүй­елі, авто­ри­тет­ті және зама­на­уи ұста­ны­мы тап­шы бол­са, бұл бос қалған кеңістік­ті қара­бай­ыр және қауіп­ті про­па­ган­да толтырады.

Бүгін­де өзінің сан­ды­рағын ресми ислам мен шариғат­тың нор­ма­сы­на айнал­ды­руға тыры­сқан, діни білі­мі кен­де, діни ста­ту­сы күдік­ті дүм­ше­лер әле­умет­тік желілер­де өріп жүр. Олар қоғам­ды ради­кал­дық ой-әре­кет­ке жете­леп, елде­гі мұсыл­ман қауы­мы ара­сы­на іріт­кі салып, біздің халық ежел­ден табы­на­тын дәстүр­лі ислам­ның діни қағи­да­ла­рын бұрмалауда.

Бас про­ку­ра­ту­ра, тиісті құзірет­ті ведом­ство­лар мен мем­ле­кет­тік орган­дар онлайн орта­дағы осы қитұрқы құбы­лы­сты шек­теу әре­кетіне жедел және шұғыл кірі­суі керек!

Сөз соңын­да Қаза­қстан мұсыл­ман­да­ры қауым­да­сты­ғы­на қаты­сты ұсы­ны­сым­ды біл­дір­гім келеді. Мәсе­лен, жоға­ры­да аталған қос дүм­шенің дүр­бе­леңіне қаты­сты қауым­да­сты­қтың дін қай­рат­кер­лері мен діни шене­унік­тері тара­пы­нан қар­сы пікір айты­лға­нын есті­медім. Тіп­ті, менің ойым­ша, ресми қауым­да­стық сырт­тан сің­ген теріс дін­дар­лар­дан қай­мы­ғып, «сен тиме­сең, мен тимен, бады­рақ көздің» кебін киген тәрізді.
Қара­пай­ым тіл­де «ДУМК» деп қысқар­ты­лып ата­ла­тын қауым өз жұмысын қай­та қара­уы керек деп есеп­тей­мін. Олар цифр­лық кеңістік­ке шығып, ел іші мен онлайн орта­дағы діни кикіл­жің­ге дер кезін­де реак­ция жасап, қоғам­ды зұлым уағы­здар қор­ша­уы­нан ара­ша­лап қалуы тиіс!

ҚР Пар­ла­мен­ті Мәжілісінің депу­та­ты Ермұрат БАПИ

Бұл депу­тат­тық сау­ал­ды қол­дап, қол қой­ған депутаттар:

• Дания Еспа­е­ва мен Азат Перу­а­шев бастаған «Ақжол» пар­ти­я­сы­ның фрак­ци­я­сы толы­ғы­мен; Нұр­гүл Тау, Мұрат Ергеш­ба­ев, Ұла­с­бек Сәді­бе­ков, Жанар­бек Әшім­жан, Ринат Зай­ыт, Айдос Сарым, Абзал Құс­пан, Ерлан Сай­ы­ров, Мақ­сат Толы­қ­бай, Болат Керім­бек, Еділ Жаң­быр­шин, Самат Мұса­ба­ев, Мұқаш Ескен­діров, Мұрат Әбе­нов, Еркін Әбіл, Ербо­лат Саты­бал­дин, Аман­жол Әлтай, Серік Ерубаев.