Ұлт рухы – ұрпаққа аманат

Қазақ халқы­ның руха­ни құн­ды­лы­қта­ры, ел тарихы, салт-дәстүр­лері және ұлт­тық біре­гей­лі­гі тура­лы пуб­ли­ци­сти­ка­лық мақала

Әр халы­қтың бол­мысын айқын­дай­тын ең үлкен құн­ды­лық оның тарихы, руха­ни мұра­сы мен ұлт­тық жады. Ғасыр­лар алма­сып, заман өзгер­гені­мен, ұлт­тың шынайы кел­беті мате­ри­ал­дық бай­лы­қ­пен емес, ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан руха­ни құн­ды­лы­қта­ры­мен өлше­неді. Тарихын таны­ған, салт-дәстүрін қастер­ле­ген және ана тілін ардақтаған халық қана өзінің ұлт­тық біре­гей­лі­гін сақтап, жаһан­да­ну дәуірін­де де төл бол­мысы­нан айы­рыл­май­ды. Сон­ды­қтан руха­ни құн­ды­лы­қтар­ды сақтау өткен­ге құр­мет­пен қоса, келе­шек алдын­дағы жауапкершілік.

Қазақ халқы­ның тарихы ел тағ­ды­ры үшін күрес­кен ұрпақтар­дың ерлі­гі мен дана­лы­ғы­ның шежіресі. Сан ғасыр­лық көшпе­лі өрке­ни­ет ұлан-ғай­ыр дала­ның табиға­ты­на бей­ім­дел­ген ерекше өмір сал­тын қалып­та­стыр­ды. Сол дәуір­лер­ден жет­кен еркін­дік­ке ұмты­лу, сөз­ге тоқтау, үлкен­ді құр­мет­теу, уәде­ге берік­тік пен қонақ­жай­лық сияқты қаси­ет­тер бүгін­гі қоғам үшін де маңы­зын жоғал­тқан жоқ. Өйт­кені тарих өткен­мен қоса, бүгін­гі күн­нің де ұста­зы. Руха­ни құн­ды­лы­қтар­дың өзе­гі халқы­мы­здың салт-дәстүр­лері болып саналады.Олар тек тұр­мыстық әдет-ғұрып­тар­дың жиын­ты­ғы емес, ғасыр­лар бойы қалып­тасқан тәлім-тәр­бие мек­тебі. Бесік­ке салу, тұса­у­ке­сер, бета­шар, асар, жеті ата дәстүрі секіл­ді салт­тар ұлт­тың дүни­е­та­ны­мын, өза­ра сый­ла­сты­қты және қоғам­дық жау­ап­кер­шілік­ті бей­не­лей­ді. Әр дәстүр­дің аста­рын­да адам­ды ізгілік­ке, еңбекқор­лы­ққа, мей­ірім­ділік­ке және бір­лік­ке тәр­би­е­лей­тін терең фило­со­фия жатыр. Сон­ды­қтан дәстүр­ді сақтау ұлт­тық тәр­би­енің өмір­шең үлгісін жалға­сты­ру. Қазақ халқы­ның біре­гей­лі­гі ең алды­мен оның тілі мен мәде­ни­еті­нен көрі­неді. Ана тілі ұлт­тың жадын, дүни­е­та­ны­мын және руха­ни әле­мін сақтай­тын ең асыл қазы­на. Тіл арқы­лы халқы­мы­здың мақал-мәтел­дері, жыра­у­лар поэ­зи­я­сы, шешен­дік өнері мен тари­хи тәжіри­бесі бүгін­гі ұрпаққа жет­ті. Ұлт­тық біре­гей­лік тек мәде­ни мұра­ны білу­мен шек­тел­мей­ді. Ол зама­на­уи қоғам­да өмір сүре оты­рып, өз тамы­ры­нан ажы­ра­мау, ұлт­тық құн­ды­лы­қтар­ды жаңа заман­ның талап­та­ры­мен үйле­сті­ре білу.

Қаза­қстан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Кон­сти­ту­ци­я­сы да мәде­ни мұра­ны сақта­удың маңы­зын ерекше атап көр­се­те­ді. 37-бапқа сәй­кес, әрбір аза­мат тари­хи және мәде­ни мұра­ны сақта­уға, тарих пен мәде­ни­ет ескерт­кі­ш­терін қорға­уға мін­дет­ті. Бұл талап заң­дық нор­ма ғана емес, ұлт­тық жады­мы­зды келе­шек ұрпаққа аман жет­кізу­ге бағыт­талған ортақ жау­ап­кер­шілік. Себебі тари­хи сана­сы берік қоғам ғана өз бола­шағын сенім­ді түр­де қалып­та­сты­ра ала­ды. Бүгін­де жаһан­да­ну үдерісі халы­қтар­ды бұры­нғы­дан да жақын­да­стыр­ды. Бұл жаңа мүм­кін­дік­тер кезеңі. Алай­да ашық әлем­де өмір сүру ұлт­тық бол­мыстан бас тар­ту­ды біл­дір­мей­ді. Керісін­ше, өз мәде­ни­етін қадір­лей біл­ген халық өзге­лер­мен тең дәре­же­де сұх­бат құрып, әлем­дік өрке­ни­ет­ке өзін­дік үн қоса ала­ды. Сон­ды­қтан ұлт­тық біре­гей­лік­ті сақтау өткен­ге бай­ла­нып қалу емес, тамы­ры терең аға­штай бола­шаққа нық қадам басу­дың кепілі.

Қоры­тын­ды­лай келе, руха­ни құн­ды­лы­қтар – ұлт­тың жүре­гі, тарих – оның жады, ал салт-дәстүр – сол жүрек пен жады­ны жалғай­тын алтын көпір. Өз тарихын құр­мет­те­ген, тілін ардақтаған және мәде­ни мұра­сын көзінің қара­шы­ғын­дай сақтаған халы­қтың бола­шағы әрқа­шан баян­ды бола­ды. Ұлт­тық біре­гей­лік – уақыт­ша ұран емес, әр буын­ның келесі ұрпаққа қал­ды­ра­тын ең асыл ама­на­ты. Біз өткен­нің мұра­сын сақтап қана қой­май, оны заман­мен үндесті­ре дамы­тқан­да ғана ұлт рухы мәң­гі жасай береді.

Жұма­бек Нұр­сұл­тан, Жал­бағай Айқын