ЕҢСЕСІ ТҮСПЕГЕН ҚАЗАҚТЫҢ КӨЗ ЖАСЫ

1986 жылғы Жел­тоқ­сан оқиға­сы қазақ жаста­ры­ның ғана емес, ел тағ­ды­ры­на алаң­даған талай зия­лы­ның жүре­гіне жазыл­мас жара сал­ды. Қара­лы күн­дері алаң­дағы өрен­дер­ге ара­ша түсе алмаға­ны­на күй­ініп, өзін дәр­мен­сіз сезін­ген қай­сар тұлға­лар­дың бірі – Қасым Қай­се­нов еді.

Ел басы­на күн туған­да еті­гі­мен су кешіп, жау­мен шай­қасқан батыр Жел­тоқ­сан­ның зұл­ма­тын ауыр қабыл­да­ды. Жастар­дың аяу­сыз соққы­ға жығы­лға­нын көр­ген ол қаза­қтың намысы тап­талға­ны­на қор­лан­ды. Соғыс дала­сын­да талай қауіп­ке қар­сы тұрған пар­ти­зан бей­біт күн­де өз халқын қорғай алмаға­ны­на аһ ұрды.

Жел­тоқ­сан оқиға­сы­нан кей­ін Қасым Қай­се­нов ақын Қадыр Мыр­за Әлі­ге теле­фон шалып, оны­мен жолы­ққы­сы келетінін айта­ды. Еке­уі Жазу­шы­лар одағы­ның оңа­ша бөл­месін­де кез­де­су­ге уағ­да­ла­са­ды. Қадыр ақын кей­ін сол жүз­де­судің аса ауыр жағ­дай­да өткенін еске алған.

«Әңгі­ме баста­лар-бастал­ма­стан аға­мыз еңкіл­деп жылап жібер­ді. Неге, не үшін, не болып қалға­нын түсін­сем бұй­ыр­ма­сын. «Қасе­ке, сабыр, не бол­ды?» – деп қай­та-қай­та сұрай бер­дім», – деп жаза­ды Қадыр Мыр­за Әлі.

Сон­да Қасым Қай­се­нов алаң­да көр­ген сұм­ды­қты айтып, өксі­гін баса алмаған.

– Аяма­ды ғой, шырқы­ра­тып саба­ды ғой жастар­ды! Өз көзім­мен көр­дім, бәрін де көр­дім, бірақ дәр­мен жоқ, түк те істей алма­дым, – деді батыр.

Ол май­дан­дағы ерлі­гінің сол сәт­те еш көме­гі тиме­геніне қат­ты күйінеді.

– Өйт­кен пар­ти­зан­ды­ғым құры­сын! Фаши­стер­дің өзі қор­лай алмап еді, қор­лат­пап едік, ал бұлар қор­ла­ды! – деп жанай­қай­ын жеткізеді.

Қасым Қай­се­нов мұн­дай қор­лы­қтың қазақ басы­нан бұған дей­ін де өткенін еске ала­ды. Шаях­ме­тов қыз­меті­нен түс­кен кез­де халы­қты кем­сітіп, көше­де­гі қаза­қтар­ды ұрып-соққа­нын айта­ды. Батыр­дың жүре­гін­де­гі сол ескі жара Жел­тоқ­сан­ның қан­ды көрінісі­мен қай­та ашы­лған еді.

Бір мезет өксі­гін тоқтатқан Қасым Қай­се­нов Қадыр ақы­нға: «Осы­ны айтай­ын деп кел­дім. Ал қош, бауы­рым!» – дей­ді де, бөл­ме­ден шығып кете­ді. Сол қысқа кез­де­су батыр­дың ғана емес, бүтін бір ұлт­тың ішке бүк­кен қасіретін аңғартты.

Жел­тоқ­сан талай қаза­қтың жүре­гін жара­лап, қан­ша­ма жастың тағ­ды­ры­на бал­та шап­ты. Алай­да қатыг­ез жүйе халы­қтың рухын да, азатты­ққа деген жігерін де сын­ды­ра алма­ды. Қасым Қай­се­но­втің көз жасы сол күн­дері қор­ланған, бірақ еңсесін түсір­ме­ген қаза­қтың көз жасы еді.

Асыл­хан БӨРІБАЙ