Ту балконға ілінді, ал патриотизм санаға қашан орнығады?

2026 жылғы 12 шіл­де­ден бастап Қаза­қстан аза­мат­та­ры­на Мем­ле­кет­тік Туды тұрғын үйлер­дің, ғима­рат­тар­дың және бал­кон­дар­дың сыр­тқы бөлі­гіне орна­ла­сты­руға ресми түр­де рұқ­сат беріл­ді. Үкі­мет­тің 26 мау­сым­дағы №556 қаулы­сы­мен мем­ле­кет­тік рәміз­дер­ді пай­да­ла­ну қағи­да­ла­ры­на енгізіл­ген өзгерістер аза­мат­тар­дың пат­ри­от­тық сезі­мін ашық біл­діруіне жаңа мүм­кін­дік ұсын­ды. Енді көк бай­рақ тек мем­ле­кет­тік меке­ме­лер­дің алдын­да неме­се ресми сал­та­нат­тар­да ғана емес, тұрғын үйлер­дің бал­кон­да­рын­да да желбірей ала­ды. Бір қараған­да, бұл – рәміз­дер­ді қол­да­ну тәр­тібіне қаты­сты тех­ни­ка­лық өзгеріс. Алай­да оның аста­рын­да әлдеқай­да маңы­зды қоғам­дық сұрақ жатыр: пат­ри­о­тизмді көз­ге көрі­нетін нышан­дар арқы­лы таны­ту жет­кілік­ті ме, әлде оның шынайы өлше­мі аза­мат­тың күн­делік­ті әре­кеті­нен көрі­нуі керек пе?

Бұл өзгерісті тек Туды орна­ла­сты­руға беріл­ген рұқ­сат ретін­де қабыл­дау мәсе­ленің тереңді­гін ашпай­ды. Бұған дей­ін мем­ле­кет­тік рәміз­дер­ді пай­да­ла­ну тәр­тібі бел­гілі бір талап­тар­мен рет­теліп кел­ді. Жаңа қау­лы аза­мат­тар­дың өз баста­ма­сы­мен мем­ле­кет­тік Туды үйлеріне орна­ла­сты­руы­на мүм­кін­дік беріп, пат­ри­от­тық сезім­ді біл­дірудің қоғам­дық кеңісті­гін кеңейт­ті. Соны­мен бір­ге Тудың ұлт­тық стан­дар­тқа сай болуы, оның жер­ге, еден­ге неме­се суға тиме­уі, бүлін­ген және өңі кет­кен нұсқа­ла­рын пай­да­лан­бау сияқты талап­тар сақтал­ды. Ком­мер­ци­я­лық жар­на­ма­да қол­да­нуға да шек­теу қой­ы­лған. Демек, еркін­дік жау­ап­кер­шілік­тен ажы­ра­ты­лған жоқ.

Бұл жер­де назар ауда­ра­тын негіз­гі мәсе­ле – мем­ле­кет­тік рәміз бен аза­мат­тың оған деген ішкі қаты­на­сы. Ту жай ғана көгіл­дір түсті оюлы мата емес. Ондағы күн, қыран және ұлт­тық өрнек тәу­ел­сіздік, бей­біт­шілік, еркін­дік пен тари­хи сабақ­та­стық тура­лы ұғым­дар­ды бей­не­лей­ді. Ал Елтаң­ба­дағы шаңы­рақ ортақ үй иде­я­сын таныт­са, Гимн елдің өткені мен бола­шағын бір әуен­ге тоғы­сты­ра­ды. Осы үш рәміз мем­ле­кет­тің еге­мен­ді­гін ғана емес, әртүр­лі тағ­дыр мен көзқа­рас­ты бірік­тіретін ортақ аза­мат­тық кеңістік­ті де білдіреді.

Алай­да рәміз­ге құр­мет пен пат­ри­о­тизмді бір ұғы­мға айнал­ды­руға бол­май­ды. Адам мем­ле­кет­тік әнұран орын­далған­да орны­нан тұруы, мере­ке­де Ту көте­руі неме­се әле­умет­тік желі­де көк бай­рақ бей­не­лен­ген сурет жари­я­ла­уы мүм­кін. Мұның бәрі құр­мет­тің сыр­тқы көріністері. Бірақ сол адам қоғам­дық орын­да қоқыс тас­та­са, өзгенің құқы­ғын еле­ме­се, мем­ле­кет­тік мүлік­ке немқұрай­ды қара­са неме­се жұмысы­на жау­ап­сыздық таныт­са, оның пат­ри­от­тық ұста­ны­мы қан­ша­лы­қты шынайы деген сұрақ туын­дай­ды. Отанға деген сүй­іспен­шілік сал­та­нат­ты сәт­тер­де ғана емес, ешкім бақы­ла­май­тын күн­делік­ті әре­кет­тер­де де сыналады.

Осы тұрғы­дан алған­да, 2026 жылғы өзгерістің мүм­кін­ді­гі­мен қатар, бел­гілі бір тәу­е­келі де бар. Пат­ри­о­тиз­мнің сыр­тқы бел­гілерін көбей­ту оның маз­мұ­нын авто­мат­ты түр­де терең­дет­пей­ді. Егер Ту тек мере­келік безен­дірудің неме­се әле­умет­тік желі­де­гі таны­мал бей­ненің эле­мен­тіне айнал­са, оның аза­мат­тық мәні көмес­кі­ле­нуі мүм­кін. Рәміз­ге құр­мет көр­се­ту оны кез кел­ген жер­де орна­ла­сты­ру­мен шек­тел­ме­уі керек. Керісін­ше, оны дұрыс пай­да­ла­ну, мағы­на­сын түсі­ну және бей­не­лей­тін құн­ды­лы­қтарға сай әре­кет ету маңызды.

Мем­ле­кет­тік рәміз­дер­ге деген құр­мет­тің құқы­қтық негізі де бар. 2007 жылғы 4 мау­сым­да қабыл­данған «Қаза­қстан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Мем­ле­кет­тік рәміз­дері тура­лы» Кон­сти­ту­ци­я­лық заң­ның 13-бабын­да Қаза­қстан аза­мат­та­ры мен рес­пуб­ли­ка аумағын­да жүр­ген адам­дар­дың мем­ле­кет­тік рәміз­дер­ді құр­мет­те­у­ге мін­дет­ті екені бел­гі­лен­ген. Соны­мен қатар рәміз­дер­дің мәні мен маңы­зын түсін­ді­ру, олар­ды құр­мет­те­уді қалып­та­сты­ру мақ­са­тын­да білім беру ұйым­да­рын­да оқы­ту көз­дел­ген. Бұл нор­ма рәміз­ге құр­мет­тің тек тый­ым­дар мен талап­тар арқы­лы емес, түсін­ді­ру мен тәр­би­е­леу арқы­лы қалып­та­суы керекті­гін аңғартады.

Әсіре­се жас ұрпақ тәр­би­есін­де осы мәсе­ле ерекше маңы­зға ие. Мек­теп­те­гі әрбір мем­ле­кет­тік әнұран орын­да­ла­тын жиын бала­ның сана­сын­да Отан тура­лы түсінік қалып­та­сты­руы мүм­кін. Бірақ әнұран­ның мәтінін жат­та­ту жет­кіліксіз. Оның маз­мұ­нын, тәу­ел­сіздік­тің тари­хи құнын, мем­ле­кет­тік рәміз­дер­дің қалып­та­су жолын түсін­ді­ру қажет. Оқу­шы көк бай­рақтың нелік­тен қаси­ет­ті сана­ла­ты­нын ұғы­нған­да ғана оған деген құр­мет мәж­бүр­лі әре­кет емес, сана­лы көзқа­расқа айна­ла­ды. Пат­ри­о­тизмді бұй­ры­қ­пен қалып­та­сты­ру мүм­кін емес; ол білім, тәжіри­бе және жеке жау­ап­кер­шілік арқы­лы орнығады.

Екін­ші маңы­зды мәсе­ле – ұлт­тық бір­лік. Қаза­қстан­ның қоғам­дық құры­лы­мы мен тари­хи тәжіри­бесі әртүр­лі этно­стар мен мәде­ни­ет­тер­дің бір мем­ле­кет аясын­да өмір сүруі­мен ерекше­ле­неді. Сон­ды­қтан қаза­қстан­дық пат­ри­о­тизмді тек бір этно­стың мәде­ни ерекшелі­гі­мен шек­теу дұрыс емес. Қазақ халқы­ның тілі, тарихы мен дәстүр­лері мем­ле­кет­тілік­тің маңы­зды негізі болға­ны­мен, ортақ Отанға деген жау­ап­кер­шілік бар­лық аза­матқа ортақ. Мем­ле­кет­тік Ту да осы ортақты­қты біл­діреді. Ол адам­ның шыққан тегіне, тіліне неме­се діни көзқа­ра­сы­на қара­ма­стан, Қаза­қстан аза­мат­та­рын бір елдің тағ­ды­ры­на жау­ап­ты қауым­да­стық ретін­де бірік­тіру­ге тиіс.

Бірақ бір­лік дегені­міз қоғам­дағы бар­лық адам­ның бір­дей ойла­уы неме­се кез кел­ген мәсе­ле­де пікір қай­шы­лы­ғын бол­дыр­мау емес. Керісін­ше, тұрақты қоғам­да адам­дар­дың көзқа­ра­сы әртүр­лі болуы мүм­кін, алай­да олар ортақ заң­ды, мем­ле­кет­тің тәу­ел­сізді­гін және бір-бірінің қадір-қаси­етін құр­мет­тей­ді. Пат­ри­о­тизмді сына­май­тын, сұрақ қой­май­тын үнсіздік­пен шата­сты­ру да қауіп­ті. Елін шын сүй­етін аза­мат оның кем­шілі­гін көріп, түзе­луіне үлес қосуға ұмты­ла­ды. Сапа­лы білім талап ету, қор­шаған орта­ны қорғау, адал еңбек ету, қоғам­дық мәсе­ле­лер­ге жау­ап­кер­шілік­пен қарау  мұның бәрі отан­шыл­ды­қтың нақты көріністері.

Мем­ле­кет­тік рәміз­дер­ге деген құр­мет­ті қалып­та­сты­ру­да мем­ле­кет пен қоғам­ның мін­деті де өза­ра сабақ­тас. Мем­ле­кет рәміз­дер­ді пай­да­ла­ну ере­же­сін бел­гілеп қана қой­май, аза­мат­тар­дың елге деген сені­мін нығай­та­тын әділет­ті орта қалып­та­сты­руы қажет. Ал қоғам рәміз­дер­ді құр­мет­те­уді бір күн­дік мере­ке­мен шек­те­мей, күн­делік­ті мәде­ни­ет­тің бөлі­гіне айнал­ды­руы керек. Себебі аза­мат­тың мем­ле­кет­ке деген көзқа­ра­сы оның өмір сапа­сы­на, әділ­дік­ке деген сені­міне және өз еңбе­гінің баға­ла­нуы­на да байланысты.

Бал­конға ілін­ген Ту пат­ри­от­тық сезім­нің көрі­нетін бел­гісі. Бірақ оның шынайы мағы­на­сы сол үйдің иесі қоғам алдын­дағы мін­детін қалай орын­дай­ты­ны­нан бай­қа­ла­ды. Қаза­қстан­ның бір­лі­гі де рәміз­дер­дің көп­ті­гі­мен емес, ортақ құн­ды­лы­қтарға деген адал­ды­қ­пен ныға­я­ды. Көк бай­рақ әр шаңы­рақта желбіре­уі мүм­кін, ал оның аста­рын­дағы тәу­ел­сіздік, жау­ап­кер­шілік пен өза­ра құр­мет әр аза­мат­тың сана­сын­да орны­ққан­да ғана пат­ри­о­тизм қоғам­дық күш­ке айна­ла­ды. Туды биік­ке көте­ру маңы­зды, бірақ одан да маңы­здысы ол сол Ту бей­не­лей­тін елдің абы­рой­ын күн­делік­ті ісі­міз­бен биіктету.

Жұма­бек Нұрсұлтан