Сыбайлас жемқорлықты байқасаңыз, қандай шара қолдану қажет?

Қоғам­да заң үстем­ді­гін қам­та­ма­сыз ету және мем­ле­кет­тік қыз­мет­ке деген сенім­ді нығай­ту үшін сыбай­лас жемқор­лық көріністеріне жол бер­меу маңы­зды. Бұл бағыт­тағы жұмыстың нәти­желі болуы тек мем­ле­кет­тік орган­дар­дың қыз­метіне ғана емес, тұрғын­дар­дың аза­мат­тық бел­сен­ділі­гі мен құқы­қтық жау­ап­кер­шілі­гіне де бай­ла­ны­сты. Сон­ды­қтан заң­сыз сый­ақы сұрау, пара ұсы­ну неме­се лау­а­зым­дық мүм­кін­дік­тер­ді жеке мүд­де­ге пай­да­ла­ну жағ­дай­ла­ры кез­дескен­де, әр аза­мат өзінің қан­дай құқығы бар екенін және қай меке­ме­ге жүгі­ну қажет­ті­гін біл­гені жөн.

Күмән­ді жағ­дай туын­даған­да не істеу керек?

Егер сіз­ден бел­гілі бір қыз­мет­ті көр­се­ту, құжат­ты рәсім­деу неме­се мәсе­лені оң шешу үшін заң­сыз төлем талап етіл­се, мұн­дай ұсы­ны­сқа келіс­пе­ген дұрыс. Сон­дай-ақ мәсе­лені бей­ре­сми жол­мен шешу­ге уәде беретін адам­дар­дың көме­гіне жүгі­ну­ден сақ болу қажет.

Мұн­дай жағ­дай­да сабыр сақтап, болған оқиға­ның маңы­зды тұста­рын аны­қтап алған жөн. Атап айтқан­да, заң­сыз талап­тың қай уақыт­та, қан­дай жер­де және кім тара­пы­нан қой­ы­лға­нын, әңгі­ме бары­сын­да қан­дай шар­ттар айты­лға­нын тір­кеп қою кей­ін тиісті орган­дарға жүгін­ген­де пай­да­лы болуы мүмкін.

Заң­сыз әре­кет­тер тура­лы хабар­ла­удың жолдары

Қаза­қстан­да сыбай­лас жемқор­лық бел­гілері бай­қалған жағ­дай­да аза­мат­тар бір­не­ше ресми бай­ла­ныс арна­сын пай­да­ла­на алады.

1424 бай­ла­ныс нөмірі. Сыбай­лас жемқор­лы­ққа қар­сы іс-қимыл мәсе­ле­лері бой­ын­ша ақпа­рат беру үшін 1424 нөмірі бел­гілі. Алай­да хабар­ла­сар алдын­да оның қазір­гі жұмыс тәр­тібі мен қол­жетім­ділі­гін ресми ақпа­рат көз­дері­нен тек­сер­ген дұрыс.

e‑Otinish жүй­есі. Мем­ле­кет­тік орган­дарға элек­трон­дық фор­мат­та өтініш жол­да­уға мүм­кін­дік беретін e‑Otinish плат­фор­ма­сы арқы­лы да тиісті мәсе­лені көте­ру­ге бола­ды. Ол үшін өтіні­штің маз­мұ­нын түсінік­ті жазып, оқиғаға қаты­сты нақты деректер­ді көр­се­ту қажет.

Құқық қорғау орган­да­ры­на жүгі­ну. Егер аза­матқа сыбай­лас жемқор­лық сипа­тын­дағы әре­кет бел­гілі бол­са, ол құзы­рет­ті мем­ле­кет­тік органға неме­се құқық қорғау меке­месіне жаз­ба­ша түр­де арыз бере ала­ды. Мұн­дай өтіні­ш­тер қол­да­ны­стағы заң­на­ма талап­та­ры­на сәй­кес қаралады.

Арыз жазған­да қан­дай мәлі­мет­тер қажет?

Өтініш маз­мұ­ны­ның мүм­кін­ді­гін­ше нақты әрі түсінік­ті болға­ны маңы­зды. Оқиға­ның болған күні мен орны, оған қаты­сы бар адам­дар тура­лы бел­гілі ақпа­рат, заң­сыз талап­тың сипа­ты және басқа да мән-жай­лар көр­сетілу­ге тиіс.

Егер жағ­дай­ға қаты­сты заң­ды түр­де алы­нған құжат­тар, хат алма­су мате­ри­ал­да­ры неме­се өзге де айғақтар бол­са, олар­ды қосым­ша ретін­де ұсы­нуға бола­ды. Деген­мен аза­мат­тың өз бетін­ше тер­геу жүр­гі­зуі неме­се дәлел жинау үшін қауіп­ті әре­кет­тер­ге баруы мін­дет­ті емес.

Жеке қауіп­сіздік әрдай­ым бірін­ші орында

Кей­бір жағ­дай­да заң­сыз әре­кет тура­лы хабар­ла­у­ға ниет­ті адам қысы­мға неме­се қорқы­туға тап болуы мүм­кін. Осын­дай қауіп туын­да­са, алды­мен өз қауіп­сізді­гін қам­та­ма­сыз етіп, қажет болған жағ­дай­да поли­ци­яға неме­се шұғыл көмек қыз­мет­теріне жүгін­ген жөн.

Сыбай­лас жемқор­лық дере­гін аны­қтау және оған құқы­қтық баға беру – тиісті өкілет­ті­гі бар мем­ле­кет­тік орган­дар­дың мін­деті. Сон­ды­қтан күмән­ді әре­кет­ті өз беті­мен әшке­ре­ле­у­ге ұмты­лу­дың орны­на, қол­да бар мәлі­мет­тер­ді заң­ды тәр­тіп­пен жет­кі­зу әлдеқай­да дұрыс.

Ақпа­рат­тың нақты­лы­ғы неге маңызды?

Заң бұзу­шы­лық тура­лы хабар­лаған кез­де аза­мат өзіне бел­гілі нақты жағ­дай­лар­ды баян­да­уы керек. Болжам­ды деректер­ді дәлел­ден­ген факт ретін­де көр­се­ту­ге неме­се рас­тал­маған айып­та­у­лар­ды көп­шілік­ке тара­туға болмайды.

Соны­мен қатар көрі­неу жалған мәлі­мет бер­гені үшін заң­на­ма­да жау­ап­ты­лық көз­де­луі мүм­кін екенін ескер­ген жөн. Бұл аза­мат­тар­дың заң­сыз әре­кет­тер тура­лы хабар­лау құқы­ғын шек­те­мей­ді, керісін­ше, әрбір өтініш­ке жау­ап­кер­шілік­пен қара­удың маңы­зын көрсетеді.

Ерік ЕЛЕУСІЗ