ҮШ ҮЛКЕН ТАҒАЙЫНДАУ

Жыл­да қыр­күй­ек айы­ның басын­да баста­ла­тын сая­си мау­сым биыл үш-төрт күн бол­са да ерте­рек бастал­ды. 28 тамыз күні бір пала­та­лы пар­ла­мент – бірін­ші шақы­ры­лым­дағы Құры­л­тай­дың бірін­ші сес­си­я­сы бастал­ды. Алға­шқы оты­ры­ста Құры­л­тай құры­лы­мы бекітіліп, бас­шы­лық құра­мы толық сайланды.

Ара­да үш күн өткен­де мем­ле­кет бас­шы­сы­ның Жар­лы­ғы­мен Ерлан Тыным­бай­ұ­лы Қарин – Қаза­қстан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Вице-пре­зи­ден­ті, Олжас Абай­ұ­лы Бек­те­нов – Қаза­қстан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Пре­мьер-мини­стрі, Аида Ғалы­мқы­зы Бала­е­ва – Қаза­қстан Рес­пуб­ли­ка­сы Қауіп­сіздік кеңесі Төраға­сы­ның орын­ба­са­ры лау­а­зы­мы­на тағайындалды.

Бұл үш маңы­зды тағай­ын­дау сая­си сарап­шы­лар ара­сын­да үлкен қызы­ғу­шы­лық тудыр­ды. Сарап­шы­лар бұл қадам­дар­ды билік­те­гі тепе-теңдік­ті сақтау, идео­ло­ги­я­лық тұрақты­лық және атқа­ру­шы билік­тің тиім­ділі­гін арт­ты­ру стра­те­ги­я­сы деп баға­лай­ды. Әр тұлға­ның тағай­ын­да­луы­на қаты­сты отан­дық және халы­қа­ра­лық сарап­шы­лар­дың негіз­гі пікір­лері мынадай:

1. Ерлан Қарин – Вице-президент

2026 жылғы науры­здағы рефе­рен­дум­мен қай­та енгізіл­ген Вице-пре­зи­дент лау­а­зы­мы­на Ерлан Қарин­нің келуін сарап­шы­лар заң­ды әрі күтіл­ген қадам деп атайды.

• Идео­ло­ги­я­лық архи­тек­тор: сарап­шы­лар оны Тоқа­ев әкім­шілі­гінің басты сая­си орта­лы­ғы әрі «Әділет­ті Қаза­қстан», «Заң мен Тәр­тіп», «Таза Қаза­қстан» кон­цеп­ци­я­ла­ры­ның авто­ры ретін­де көреді. Вице-пре­зи­дент ретін­де ол мем­ле­кет­тің ұзақ мерзім­ді сая­си рефор­ма­ла­рын үйле­стіруді жалғастырады.
• Билік сабақ­та­сты­ғы: бұл лау­а­зым соңғы 30 жыл­да алғаш рет қал­пы­на кел­тіріл­ді. Сарап­шы­лар­дың пікірін­ше, Қарин­нің бұл оры­нға сай­ла­нуы Құры­л­тай­мен және Үкі­мет­пен ара­дағы бай­ла­ны­сты күшей­тіп, тран­зит­тік тұрақты­лы­қты бекі­те түседі.

2. Олжас Бек­те­нов – Премьер-министр

Жаңа­дан сай­ланған Құры­л­тай­да Олжас Бек­те­но­втің Үкі­мет бас­шы­сы қыз­метін­де қалуы эко­но­ми­ка­лық кур­стың тұрақты­лы­ғын білдіреді.

• «Үлкен құры­лыс алаңы» және бақы­лау: сарап­шы­лар Тоқа­ев­тың Бек­те­но­вті «тәжіри­белі, кәсі­би маман» деп сипаттаға­ны­на сүй­еніп, оның басты мін­деті – елде­гі ірі инфрақұры­лым­дық жоба­лар­ды аяқтау екенін айтады.
• Тәр­тіп пен анти­кор­руп­ци­я­лық екпін: Бек­те­но­втің сыбай­лас жемқор­лы­ққа қар­сы қыз­мет­те өткен тәжіри­бесі бюд­жет қара­жа­ты­ның жұм­са­луын қатаң бақы­лау үшін Үкі­мет­ке әлі де қажет. Сарап­шы­лар бұл тағай­ын­да­уды эко­но­ми­ка­лық рефор­ма­лар­ды бюро­кра­ти­я­сыз, жедел атқа­ру тала­бы­мен байланыстырады.

3. Аида Бала­е­ва – Қауіп­сіздік кеңесі Төраға­сы­ның орынбасары

Мәде­ни­ет және ақпа­рат мини­стрі, Пре­мьер-мини­стр­дің орын­ба­са­ры болған Аида Бала­е­ва­ның бұл күштік және стра­те­ги­я­лық органға ауы­суы көп­шілік үшін күт­пе­ген, бірақ өте маңы­зды шешім болды.

• Ішкі сая­си қауіп­сіздік пен ақпа­рат­тық май­дан: сарап­шы­лар­дың пікірін­ше, қазір­гі гео­са­я­си жағ­дай­да ұлт­тық қауіп­сіздік тек әске­ри күшпен шек­тел­мей­ді. Бала­е­ва­ның идео­ло­гия, медиа және ішкі сая­сат сала­сын­дағы көп­жыл­дық тәжіри­бесі Қауіп­сіздік кеңесіне гибрид­тік қатер­лер­мен, ақпа­рат­тық қауіп­сіздік­пен және қоғам­дық тұрақты­лы­қ­пен күре­су үшін қажет.
• Сенім­ді кадр: оның тіке­лей Пре­зи­дент­ке бағы­на­тын маңы­зды құры­лы­мға келуі – мем­ле­кет­тік аппа­рат­тағы ең жоға­ры сенім дең­гей­ін және кадр­лық тепе-теңдік­ті сақтау қажет­тілі­гін көрсетеді.

Түй­ін: Сарап­шы­лар бұл үштік­ті Тоқа­ев коман­да­сы­ның «идео­ло­ги­я­лық-сая­си» (Қарин), «шару­а­шы­лық-бақы­лау» (Бек­те­нов) және «ішкі тұрақты­лық-қауіп­сіздік» (Бала­е­ва) бағыт­та­рын толық жаба­тын ең сенім­ді тірек­тері деп баға­лап отыр. Түп­теп кел­ген­де бұл пікір­лер қоғам­да жаңа­ру мен жаңғы­руға деген үміт отын оятады.

  ДАТ