«ӘБІЛ» фильмі – қазақ қоғамының жан жарасын бейнелеген шығарма

Кеше басты рөл­де Ерлан Төле­утай ойнаған кино­ре­жис­сер Елзат Ескен­дір­дің Халы­қа­ра­лық бір­не­ше фести­валь­де Гран-при иелен­ген, бір­не­ше ер адам, бір­не­ше әйел адам рөліне қаты­сты мара­пат­тарға ие болған, Қаза­қстан­ның кино тарихын­да бол­маған жетістік­тер­ге қол жет­кіз­ген «ӘБІЛ» филь­мінің жабық көр­сетілі­мі бол­ды… Ине шан­шар орын жоқ.

Қаза­қстан 1991 жылы тәу­ел­сіздік алған кез­де, шыным­ды айт­сам, біз тәу­ел­сіздік­ті қуа­нып қар­сы алмақ түгілі, оның кел­генін де, тіп­ті тәу­ел­сіздік деген­нің не екенін де толық ұғы­на қой­ған жоқ едік. Ол кез­де мек­теп­ті енді ғана бітіріп, оқуға түсіп, өмір­ге жаңа көз тігіп, жан-жағы­мы­зды танып келе жатқан біз «Қаза­қстан тәу­ел­сіз ел бол­ды, дер­бес мем­ле­кет атан­ды» деген тари­хи жаңа­лы­қты ту алып көше­ге шығып, отша­шу атып, атап өткен жан көрмедік.

Тәу­ел­сіздік­тің қадірі мен мәнін уақыт өте келе ғана түсіне баста­дық. Бірақ дәл осы кезең­де қазақ қоға­мы аса ауыр әрі күр­делі қай­шы­лы­қтарға тап бол­ды. Кеңе­стік жүй­енің қалып­ты, тұрақты тір­шілі­гіне бей­ім­деліп қалған жұрт аяқ асты­нан кел­ген жоқ­шы­лық пен тап­шы­лы­қтың алдын­да абды­рап қал­ды. Елдің ертеңі бұлы­ңғыр еді, халық қай­да бара­рын, не істерін білмеді.

Сол тұстағы ең үлкен қасірет­тің бірі – өмір бойы «өкі­мет­тің малы» деп бағып кел­ген қара­пай­ым бақта­шы­ның қолын­дағы мал­дың при­ва­ти­за­ция деген желе­умен «при­хва­ти­за­ция» жасап, сана­у­лы адам­дар­дың қолы­на өтіп кетуі бол­ды. Бар ғұмы­рын мал соңын­да өткіз­ген Әбіл­дің ақы­рын­да аяр­лық пен ала­яқты­қтың, екі­жүзділік пен әділет­сіздік­тің кесірі­нен ер-тұр­ма­нын арқа­лап, таяғы­на сүй­еніп жаяу қалуы, ұлы­ның қаза­сы, бір әулет­тің тағ­ды­ры­ның күй­ре­уі – бұл жалғыз Әбіл­дің емес, сол кезең­де­гі мың­даған қазақ отба­сы­ның басы­нан өткен ащы ақиқат.

Фильм­де­гі Әбіл­дің: «Кеше менің ата-бабам кім еді, мен кім едім, бүгін бұлар кім бол­ды?» деген бір ауыз сөзі адам­ның жан дүни­есін сіл­кін­тіп, терең ойға жете­лей­ді. Өйт­кені тари­хи шын­ды­қтың өзі де осы еді. Кезін­де боль­ше­вик­тер кол­лек­тив­тен­ді­ру сая­са­ты арқы­лы қаза­қтың өз малын тар­тып алып, оны «мем­ле­кет­тің мүл­кі» деп жари­я­лап, сол мал­ды өз иелеріне бақтыр­ды. Ал тәу­ел­сіздік кел­ген шақта сол баяғы ата-баба­дан қалған дәу­лет­тен Әбіл­дер бір­жо­ла айырылды…

Режис­сер Елзат Ескен­дір мен әнші, зерт­те­уші, актер Ерлан Төле­утай­дың кеше тұса­уы кесіл­ген «Әбіл» филь­мі – бір адам­ның ғана тағ­ды­рын емес, тәу­ел­сіздік­тің алға­шқы жыл­да­рын­дағы тұтас бір ұрпақтың қасіретін, қазақ қоға­мы­ның жан жара­сын бей­не­ле­ген шығар­ма. Бұл – өткен­ді жоқтау емес, Тұңғыш­бай аға­мыз айтқан­дай, «ұлт­тың отыз жыл бой­ғы қасіреті». Өйт­кені тарих­тың ең ауыр сабақта­ры ұмы­ты­лған жер­де әділет те, жады да жоғалады…

25 мау­сым­нан бастап «ӘБІЛ» филь­мі Қаза­қстан­ның 85 кино­те­ат­рын­да көр­сеті­ле бастайды.

Құр­мет­ті ағай­ын! Фильм­ге бары­ңы­здар, көріңіз­дер! Өкінбейсіздер…

Фильм­нің үнсіздік­пен аяқта­луы – сим­вол. Ненің сим­во­лы екенін бар­саңыз түсі­несіз. Енді үнсіз қалмайық!..

Күнқо­жа ҚАЙРОЛЛА