Ауылшаруашылығы жерлері НЕГЕ ТОЗЫП БАРАДЫ?

ҚР Пре­мьер-мини­стрі Олжас Бек­те­нов­ке!

Елі­міз­де­гі жер ресур­ста­ры­ның 80 пай­ы­здан аста­мы ауыл шару­а­шы­лы­ғы жер­леріне тиесілі, ал олар­дың жал­пы көле­мі 220 млн гек­тар­дан аса­ды. Оның ішін­де 190 млн гек­та­ры жай­ы­лым, 25 млн гек­та­ры егістік, 5 млн гек­та­ры шабын­дық жерлер.

Алай­да осын­дай орас­ан зор әле­ует­ке қара­ма­стан, ауыл шару­а­шы­лы­ғы жер­лерінің сапа­лық жағ­дайы күр­делі мәсе­ле­ге айна­лып отыр. Бүгін­гі таң­да 100 млн гек­тарға жуық жер дегра­да­ци­яға ұшы­раған. Оның ішін­де жай­ы­лым­дар­дың 40 пай­ы­зы тозған, егістік­тің 30 пай­ы­зы эро­зи­яға шал­ды­ққан, ал суар­ма­лы жер­лер­де тұз­да­ну про­цесі күшейген.

Негіз­гі мәсе­ле – жер­дің тап­шы­лы­ғын­да емес, оны тиім­ді пай­да­ла­на алмауы­мы­зда. Мәсе­лен, жай­ы­лым­дар­дың тек 90 млн гек­та­ры ғана нақты пай­да­ла­ны­лып отыр. Қалған жер­лер инфрақұры­лым­ның жоқты­ғы, су көз­дерінің жетіс­пе­уі және шалғай орна­ла­суы себеп­ті игеріл­ме­ген. Соның сал­да­ры­нан ауыл маңын­дағы жай­ы­лым­дарға шама­дан тыс жүк­те­ме түсіп, олар тез тозуда.

Мал басы­ның өсуін ескер­сек, қазір­гі таң­да 32,9 млн бас малға кемін­де 130 млн гек­тар жай­ы­лым қажет. Демек, қосым­ша 40 млн гек­тар жай­ы­лым­ды эко­но­ми­ка­лық айна­лы­мға енгі­зу мін­деті тұр.

Егістік жер­лер­де де жағ­дай күр­делі. Ауы­спа­лы егіс жүй­есі толық сақтал­май­ды: 25 млн гек­тар егістік­тің тек 15 млн гек­та­рын­да ғана қол­да­ны­ла­ды. Бұл әсіре­се шағын шару­а­шы­лы­қтарға тиесілі. Нәти­же­сін­де топы­рақ құнар­сызда­нып, өнім­ділік төмендеуде.

Ста­ти­сти­ка­лық мәлі­мет­тер­ге сәй­кес, жер дегра­да­ци­я­сы табиғи фак­тор­лар­мен қатар агро­тех­ни­ка­лық талап­тар­дың сақтал­мауы, жай­ы­лым жүк­те­месінің артуы, суар­ма­лы жер­лер­ді дұрыс пай­да­лан­бау сияқты антро­по­ген­дік себеп­тер­ге де байланысты.

Тағы бір өзек­ті мәсе­ле – ауыл шару­а­шы­лы­ғы жер­лерінің әр сана­ты бой­ын­ша нақты эко­но­ми­ка­лық құны­ның бол­мауы. Бүгін­де жай­ы­лым, егістік, суар­ма­лы және шабын­дық жер­лер­дің гек­та­ры­на қаты­сты сапа­сы мен өнім­ділік әле­уетіне негіз­дел­ген әділ баға­лау жүй­есі жоқ. Бұл жер­ді тиім­ді пай­да­ла­нуға және басқа­руға кері әсер ету­де. Тия­нақты жұмыс істей­тін фер­мер­лер үшін де жер­дің нақты құнын айқын­дау аса маңы­зды. Өйт­кені жер әділ баға­лан­са, оны кепіл­ге қой­ып, қол­жетім­ді несие алу жеңіл­дей­ді. Бұл шару­а­шы­лы­қты дамы­туға және өндіріс тиім­ділі­гін арт­ты­руға мүм­кін­дік береді. Осы­ған бай­ла­ны­сты Үкі­мет­ке мына­дай нақты шара­лар­ды қарас­ты­ру­ды ұсынамыз:

Бірін­ші. Шалғай жер­лер­де жай­ы­лым­дар­ды иге­ру үшін 2026–2030 жыл­дарға арналған нақты инфрақұры­лым­дық бағ­дар­ла­ма қабыл­дап, құды­қтар мен ұңғы­ма­лар қазу, су жет­кі­зу, жол және электр желілерін тар­ту жұмыста­рын қосым­ша қар­жы­лан­ды­ру қажет.

Екін­ші. Жай­ы­лым­дар­ды басқа­ру­дың біры­ңғай цифр­лық жүй­есін енгізіп, әр өңір бой­ын­ша жай­ы­лым жүк­те­месінің шек­ті нор­ма­ла­рын бекіту және оның сақта­луын қатаң бақы­лау керек.

Үшін­ші. Ауы­спа­лы егіс жүй­есін енгі­зуді мем­ле­кет­тік қол­да­у­мен бай­ла­ны­сты­рып, оны сақта­май­тын шару­а­шы­лы­қтарға қаты­сты шек­теу шара­ла­рын, ал енгіз­ген­дер­ге ынта­лан­ды­ру тетік­терін қарас­ты­рған жөн.

Төр­тін­ші. Топы­рақ құнар­лы­лы­ғын, тұз­данған жер­лер­ді қал­пы­на кел­ті­ру үшін мели­о­ра­ция, эро­зи­яға қар­сы тех­но­ло­ги­я­лар­ды енгі­зу бой­ын­ша мақ­сат­ты мем­ле­кет­тік бағ­дар­ла­ма әзір­леу қажет деп санаймыз.

Бесін­ші. Ауыл шару­а­шы­лы­ғы жер­лерінің әр сана­ты бой­ын­ша (жай­ы­лым, егістік, суар­ма­лы, шабын­дық) гек­та­ры­на шаққан­дағы нақты эко­но­ми­ка­лық құнын айқын­дай­тын біры­ңғай әдісте­ме әзір­леу және оны жер кадаст­ры жүй­есіне енгі­зу керек.

Қоры­тын­ды­лай келе, жер ресур­ста­ры­ның дегра­да­ци­я­сы – елі­міздің азық-түлік қауіп­сізді­гіне тіке­лей қауіп төн­діретін стра­те­ги­я­лық мәсе­ле. Бұл бағыт­та мем­ле­кет бақы­ла­у­шы ғана емес, нақты үйле­стіру­ші және ынта­лан­ды­ру­шы рөл атқа­руы тиіс. Осы­ған орай аталған мәсе­ле­лер бой­ын­ша Үкі­мет­тің нақты шара­лар қабыл­да­уын сұраймыз.

«Ауыл» пар­ти­я­сы» фрак­ци­я­сы мен

Аграр­лық мәсе­ле­лер коми­тетінің депутаттары